Circular Reality Scan

Belgen, zowel burgers als bedrijven, vinden recyclage belangrijk, maar een minderheid sorteert echt consequent en ook bij de aankoop van nieuwe producten loopt het mis.

Recyclage leeft sterk in het Belgisch bewustzijn. Zowel consumenten als organisaties vinden het (heel) belangrijk en zeggen dat ze hun verantwoordelijkheid nemen. Alleen: wanneer we kijken naar wat er écht gebeurt, ontstaat een duidelijk beeld van een land dat in woord veel verder staat dan in daad.

Wat de data onthult: een spiegel voor heel België:

• Bijna iedereen vindt recyclage belangrijk, maar dat is vooral intentie:
  - Consumenten: 95% vindt correct sorteren belangrijk tot zeer belangrijk.
  - Bedrijven: 92% vindt recyclage belangrijk.


• De ambitie is er, breed gedragen en sterk verankerd maar slechts een minderheid sorteert echt consequent:
  - Consumenten: slechts 25% denkt altijd correct te sorteren.
  - Bedrijven: slechts 14% geeft aan altijd correct te sorteren.
  - De kloof zit dus niet in intentie, maar in consequent gedrag.


• Aankoopgedrag versterkt de kloof:
  - Consumenten: slechts 15% checkt (bijna) altijd of een product gerecycleerde materialen bevat.
  - Bedrijven: 72% van de bedrijven vindt het (heel) belangrijk dat producten recycled content bevatten, 42% houdt er ‘veel’ rekening mee bij aankoop.
  - Duurzaamheidsintenties werken amper door in aankoopbeslissingen.


• En de kennis om beter te handelen ontbreekt vaak:
  - Consumenten: 86% weet niet hoeveel van ons afval écht gerecycleerd wordt
  - Bedrijven: 50% heeft nog nooit van vereisten rond rapportering (CO2, materiaalgebruik, circulariteit) gehoord en 70% verzamelt die impactdata ‘niet’ of ‘in beperkte mate’.
  Zonder kennis is er geen ruimte voor groei. Zowel gezinnen als bedrijven missen inzicht in hun reële impact.


• Vertrouwen in recyclageclaims is fragiel:
  - Consumenten: 19% vertrouwt recyclagelabels (bijna) nooit.
  - Bedrijven: slechts 14% heeft volledig vertrouwen in recyclageclaims van leveranciers.
  Onvoldoende kennis en vertrouwen remmen bewust aankoopgedrag, bij consumenten en bij aankoopteams.

Samengevat: de Belgische recyclagegparadox is breed en systemisch: we geloven in recyclage, maar handelen er te weinig naar.

Hoewel Gen Z een groen imago heeft, toont de Circular Reality Scan dat ze in de praktijk minder consequente keuzes maken.

Wat de data onthult?

• Jongvolwassen consumenten hechten minder belang aan gerecycleerde materialen.
  - Slechts 75% van de 18-24 jarigen vindt gerecycleerd materiaal belangrijk, tegenover 88% van de 55-70 jarigen.


• Jongvolwassen consumenten hechten minder belang aan gerecyclede materialen:
  - 18–24 jaar: 59% vindt gerecyclede materialen belangrijk, tegenover 55–70 jaar: 74%.


• Ze sorteren minder consequent:
  - Slechts 10% van de jongeren sorteert altijd correct, tegenover 37% bij 55-70 jarigen
  - 26% gaat zelden of nooit naar het containerpark.

Jongeren willen wel, maar missen routines, context en kennis.

Kleine bedrijven willen wel, maar missen capaciteit, kennis en mandaat.

Grote bedrijven hebben rapportageplicht en middelen. KMO's moeten dezelfde richting uit, maar staan nog aan de start.

Wat de data onthult?

• Duurzaamheidsverantwoordelijkheid ontbreekt bij de meeste bedrijven:
  - 71% van de bedrijven heeft geen verantwoordelijke voor duurzaamheid.
  - 10-49 werknemers: 74% heeft geen verantwoordelijke voor duurzaamheid
  - 250+ werknemers: slechts 31% heeft geen verantwoordelijke voor duurzaamheid


• Monitoring van milieu-impact is zeer laag bij KMO’s:
  - Tamelijk tot zeer veel dataverzameling is:
  - Bij kleine bedrijven slechts 26%. Grote bedrijven (+250 werknemers) scoren hier veel beter (60%).
     28% bij 10-49 werknemers
     32% bij 50-250 werknemers
     52% bij +250 werknemers


• De top 3 structurele barrières die genoemd worden om niet meer/beter te recyclen:
  - Extra kosten/Geen budget: 16%
  - We doen al het maximum: 10%
  - Te weinig ruimte/logistiek: 9%

KMO’s willen wel, maar zonder middelen, kennis, data en duidelijk mandaat blijft circulariteit moeilijk te operationaliseren.

Recyclage evolueert pas van intentie naar actie als regels duidelijk zijn. Dat geldt voor burgers en bedrijven.

• Bedrijven sorteren vooral omdat het moet:
  - 97% sorteert afval. Dat is wettelijk verplicht.


• Consumenten steunen beleidsmaatregelen die gedrag sturen:
  - 76% van de Belgen steunt statiegeld op verpakkingen.


• Grote bedrijven lopen (met druk vanuit beleid en rapportageverplichting) structureel vooruit:
  - Ze hebben vaker een duurzaamheidsverantwoordelijke, dataverzameling en formele criteria. KMO’s (met minder verplichtingen) volgen veel trager.

Circulaire vooruitgang komt niet vanzelf. België boekt wél resultaat waar het kader, helder, verplichtend en controleerbaar is.

Zowel consumenten als bedrijven missen cruciale kennis, wat directe impact heeft op gedrag en aankoopbeslissingen.

• Consumenten weten niet wat er écht gebeurt met afval:
  - 86% weet niet hoeveel afval effectief gerecycleerd wordt.
  - 61% gelooft zelfs dat ‘een groot deel van ons afval naar het buitenland gaat en op stortplaatsen belandt’.


• Bedrijven missen kennis over circulariteit en CSRD:
  - 50% heeft nog nooit van CSRD gehoord.
  - 70% meet impact ‘niet of beperkt’. .


• Onzekerheid leidt tot wantrouwen in labels:
  - 19% van de consumenten vertrouwt labels (bijna) nooit.
  - Slechts 14% van bedrijven heeft volledig vertrouwen in recyclageclaims van leveranciers.

Zonder correcte en transparante informatie blijven duurzame keuzes hypothetisch en ‘niche’, zowel thuis als bij bedrijven.